Free Web Hosting Provider - Web Hosting - E-commerce - High Speed Internet - Free Web Page
Search the Web

Güneş Sistemi ve Üyelerinin Özellikleri

Bir astronomdan kısaca Güneş sisteminin tanımını isteseniz size "Güneş, Jüpiter ve bir kaç gereksiz cisimden oluşan sisteme Güneş Sistemi denir" cevabını verir. Bu cevabı veremekte haklıdır aslında, çünki Jüpiter Güneşin 1/10 katı büyüklüğünde dev bir gezegendir.

Burası olayın espirik yanı aslında gerçekler çok daha farklı ve karmaşık. Güneş sisteminin merkezinde bir yıldız olan güneş yer almaktadır. Güneşin gravitasyonel kuvvetinden dolayı sistemdeki tüm elemanlar güneş çevresinde düzgün bir periyotda dairesel hareket ederler. Bu hareketlerinin periyotları güneşe olan uzaklıkları ile doğru orantılı olarak değişmektedir. Örnek olarak yerin güneş çevresindeki hareketinin periyotu 365 gün, yere göre güneşten daha uzak olan Jüpiter in Güneş çevresindeki hareketinin periyotu yaklaşı 12 yıl (4380 gün) dır. Bu kuralı tarihte ilk keşfeden Keplerdir. Kepler yasalarına göre bir gezegenin Güneşe olan uzaklığının 3. kuvvetinin gezegenin periyodunun 2. kuvvetine oranı sabitdir. Formül olarak verecek olursak,

biçiminde yazabiliriz. Bu formülde a gezegenin güneşe olan uzaklığı, ve p gezegenin Güneş etrafındaki dairesel hareketinin periyotudur.

Güneş sisteminde bulunan gezegenlerin Güneşe olan uzaklıkları bir bağıntı ile ifade edilebilir. Bilim adamlarının kafasını çok meşkul eden bu bağıntı "Bode Yasası" olarak bilinir. Yasayı şu şekilde tanımlamaya çalışalım,
Merkünden başlayıp Uranüse kadar tüm gezegenlere 1 den başlayarak birer rakam verelim. Mars ile jüpiter arasındaki geniş boşlukta bulunan küçük gezegenlere de bir gezegen olarak düşünelim. O halde
Merkür=1,Venüs=2,Yer=3,Mars=4,Küçük gezegenler=5,Jüpiter=6,Satürn=7,Uranüs=8 rakamını alacaktır. Bode yasasına göre gezegenin güneşten uzaklığını a, gezegenin numarasınıda n olarak kabul edecek olursak ikisi arasında


biçiminde bir bağıntı vardır. Örneğin a yerine denklemi Mars gezegeni için çözecek olursak n yerine 4 koymamız gerekmektedir. Denklem çözüldüğünde a değeri 1.66 AB(Astronomik Birim) bulunacaktır. Budeğeri kilometreye çevirmek istersek 149.675.000 km ile çarpmamız yeterli olacaktır. O halde Mars Güneş Uzaklığı
a= 149.675.000 km x 1.66 =249.458.333 km dir.

Sistemin özelliklerini kabaca gördükten sonra şimdi sistemin üyelerinin özellikleri incelemeye çalışalım.

  • Güneş
  • Gezegenler
  • Merkür
  • Venüs
  • Yer
  • Mars
  • Jüpiter
  • Satürn
  • Uranüs
  • Neptün
  • Pluto
  • Küçük Gezegenler
  • Kuyruklu Yıldızlar
  • Güneş

    Güneş çok büyük ve ışıldayan bir gaz topudur. Bize diğer yıldızlara göre daha yakın olduğundan en iyi tanıdığımız yıldız Güneştir. Güneşin içerinde hidrojen atomları durmadan parçalanır ve farklı şekilde birleşerek helyum atomunu oluştururlar. Bu olaya çekirdek tepkimesi adı verilir ve bu tepkime nükleer bir tepkimedir. Hidrojenin parçalanması ile meydana çıkan enerjinin bir kısmı helyuma dönüşme sırasında tekrar kullanılır, artan enerji ise Güneşin yüzeyinden uzaya saçılır.

    Güneşte kendi ekseni etrafında dönmektedir. Fakat güneş bir gaz kütlesi olduğundan her bölgesindeki dönme hızı birbirine eşit değildir. Dömesinin en önemli kanıtı üzerindeki kara lekelerin zaman içerisinde yerdeğiştirmesidir. Dönme yönü soldan sağa doğrudur yani yerin kendi ekseni etrafındaki dönme yönü ile aynıdır. Kendi ekseni etrafındaki hareketini ekvatorunda 24,65 gün, 40 ° enlemlerde 27,50 gün, kutuplarda ise 34 gün olduğu gözlenmiştir.

    Güneşin kendine öz diğer bir hareketi ise uzay hareketidir. Yapılan gözlemler sonucunda Güneşin ve dolayısı ile Güneş Sisteminin Vega Yıldızına doğru 19.5 km/sn lik bir hızla yaklaştığı ölçülmüştür. Diğer bir hareketi ise Samanyolu ile birlikte yaptığı dönme hareketidir. Bu hareketin hızı 250 km/sn ve dönemi 230.000.000 yıl olarak hesaplanmıştır.

    Güneşin Kimlik Kartı

    Yarı Çapı696.000 km
    Kütlesi1.99 x 10 33 gr
    Yer'e Uzaklığı149.600.000 km
    Merkezi Sıcaklığı20.000.000 K°
    Görünür Parlaklığı (Şişkin)-26.5 m

    Merkür

    Mekür Güneş Sisteminin en küçük ve Güneşe en yakın olan gezegenidir. Merkür gündoğmadan önce ve gün batımından sonra kısa bir zaman gözlenir. Çıplak gözle ufka yakın parlak bir yıldız gibi gözlenir. Bir iç gezegen olduğundan evreleri vardır.

    Bu gezegen Güneş'e çok yakın olduğundan gündüzleri sıcaklık +423 C° ye kadar ulaşmakta fakat geceleri bu sıcaklık -183 C° kadar inmektedir. Mekürde atmosfer bulunmamasından dolayı astroitler yüzeyinde derin kraterler oluşturmaktadır. Çok derin kraterlere Güneş ışığı giremiyeceğinden merkürde buz bulunması ihtimali yüksektir.

    Merkürün ilginç bir özelliğide ince kabuğunun içerisinde çok büyük bir metal çekirdeğin bulunmasıdır. Bu çekirdek merkürün yaklaşık %72 ini kaplamaktadır. Bir teoriye göre milyonlarca sene önce kendisi kadar büyük bir cisimle çarpışan merkür sıvılaştı ve ağır metaller çökerek büyük metal çekirdeği oluşturmuştur.

    Merkürün yüzeyi uydumuz olan ay gibi kraterlerle kaplanmıştır. Bunun nedeni yüzey sıcaklığının fazla olması ve kendi ekseni etrafındaki dönme hızının çok yavaş olmasından dolayı bir atmosferinin bulunmaması, bu yüzdende astroitlerin yüzeye çarpmasıdır.

    Merkürün Kimlik Kartı

    Yarı Çapı2438 km
    Kütlesi0.33 x 10 24 kg
    Yoğunluğu5427 kg/m3
    Güneş'e Uzaklığı57.900.000 km
    Yüzey Sıcaklığı+423 C° & -183 C°
    Güneş Çevresinde Dönme Periyotu88 gün
    Kendi Ekseninde Dönme Periyotu59 gün
    Görünür Parlaklığı (Şişkin)-1.2 m
    Kendi Ekseninde Dönme Hızı47.87 km/sn
    Türkçe İsmiDilek

    Venüs

    Venüs Güneş sisteminin ikici gezegenidir. Halk arasında çoban yıldızı ve akşam yıldızı olarak bilinir. Bunun nedeni sabaha karşı veya akşam üzeri görülmesidir. Bir iç gezegen olduğu için venüsde merkür gibi evreler gösterir. Eski çağlarda çok güzel parladığı için Eski Romalılar tarafından Aşk Tanrıçası Venüsün adı verilmiştir. Güneş ve Ay'dan sonra gökyüzünün en parlak cismidir. Şişkin evresinde parlaklığı -4m kadire kadar yükselmektedir. Bu parlaklığının sebebi atmosferindeki Karbondioksit bulutlarının bir ayna gibi güneş ışınlarını yansıtmasıdır.

    Venüs her nekadar aşk tanrıçası kadar güzel gösterilsede aslında öyle değildir. Güneş'e Merkür'den daha da uzak olmasına rağmen yüzey sıcaklığı Merkür'den fazladır. Bunun sebebi bir atmosferinin olması ve bu atmosferin sera etkisi yaratmasıdır. Yani atmosferden giren güneş ışınları bulutlar tarafından tutulmaktadır. Atmosferinde çok büyük oranda karbondiyoksit bulundurmaktadır, aynı zamanda bulutlardan yağan Sülfirik Asit yağmurları Venüs'ü bir cehenneme çevirir.

    Venüsün güneş sistemindeki ne şaşırtıcı özelligi kendi ekseni çevresinde ters olarak (saatin dönme yönünde) dönmesidir. Ayrıca Venüs kendi ekseni etrafındaki hareketini 243 günde Güneş çevresindeki hareketini ise 224 günde gerçekleştirmektedir.

    Venüs'ün Kimlik Kartı

    Yarı Çapı6051.8 km
    Kütlesi4.86 x 1024 kg
    Yoğunluğu5243 kg/m3
    Güneş'e Uzaklığı108.000.000 km
    Yüzey Sıcaklığı231 K°
    Güneş Çevresinde Dönme Periyotu224 gün
    Kendi Ekseninde Dönme Periyotu243 gün
    Görünür Parlaklığı (Şişkin)-4 m
    Kendi Ekseninde Dönme Hızı35.02 km/sn
    Türkçe İsmiÇoban

    Yer

    Güneş sisteminin 3. gezegenidir. Güneşe olan ortalama uzaklığı 149.600.000 km dir. Yer yaşam için uygun bir uzaklıktadır. Eğer daha yakın olsaydı yüzeyindeki su buharlaşır, daha uzak olsaydı donabilirdi. Yaşamın oluşabilmesi için en önemli faktörler su ve atmosferdir. İnsanoğlu üzerinde bulunduğu dünyayı dışarıdan çok uzun zaman gözleyemediği için çok uzun yıllar yerin yapısı ve hareketi hakkında yalnış düşüncelere kapılmıştır. Atmosferinde %77.6 Azot, %20.7 Oksijen ve %1.7 oranında diğer gazlar ve su buharı bulunmaktadır. Yer atmosferinin diğer bir özelliği Güneş'ten gelen zararlı ışınları filtre görevi yaparak süzmesidir.

    Yer kendi eksanı etrafındaki hareketini 24 saatte Güneş çevresindeki hareketini ise 365.25 günde tamamlamaktadır. Kendi ekseni etrafındaki dönme hızı 30 km/sn dir. Kendi ekseni etrafındaki bu dönmeden dolayı yer ekvatordan şişkin, kutuplardan basık bir şekil almıştır. Yani mükemmel bir küre değildir. Ekvator yarı çapı 6378.388 km, kutuplardaki yarı çapı ise 6356.912 km dir.

    Yer kendi boyutları ile karşılaştırılabilecek bir uyduya sahiptir. Gezegenler arasında en büyük uyduya sahip olan gezegendir. Ay hakkındaki ayrıntılı bilgiyi daha sonra popüler astronomi bölümünde yayınlayacağım.

    Yer'ün Kimlik Kartı

    Yarı Çapı6376.65 km (Ortalama)
    Kütlesi5.97x10 24 kg
    Atmosferinin Kütlesi5x10 17 kg
    Atmosfer Basıncı760 mm/civa
    Yoğunluğu5515 kg/m3
    Güneş'e Uzaklığı149.600.000 km
    Yüzey Sıcaklığı+50 C° & -50 C°
    Kendi Ekseninde Dönme Hızı30.01 km/sn
    Güneş Çevresinde Dönme Periyotu365 gün
    Kendi Ekseninde Dönme Periyotu24 saat
    Türkçe İsmiYer

    Mars

    Mars Güneş Sisteminin 4. gezegenidir. Dünyanın yarısı büyüklüğünde olan Mars Yer ile bir çok ortak özelliğe sahiptir. Mars'ta da yerdeki gibi mevsimler vardır. Ekvator düzleminin yer gibi güneş sisteminin düzlemne göre eğik olması mevsimlerin oluşmasına yol açmıştır. Çok uzun süreler Mars'ta yaşaşam olduğuna inanılmıştır. Fakat günümüzde Mars'a yollanan araçlar burada yaşam oluşabilmesi için gerekli şartların olmadığını keşfetmişlerdir. Mars çıplak gözle veya dürbünle bakıldığında gökyüzünde kırmızı bir yıldız gibi parlar. Kırmızı rengi almasındaki önemli faktör yerkabuğunda bolca demir elementinin bulunması ve bu demirinde gezegene pas rengi vermesidir.

    Mars Güneş'e olan uzaklığı 227.400.00 km dir. Güneş çevresindeki dönme hareketini 687 günde tamamlar. Kendi ekseni çeversindeki hareketini ise 25 saatte tamamlar. Yüzey sıcaklığı güneşten uzak olduğu için -25 C° dir. Mars yüzerinde çok büyük kanallar vardır. İlk Mars gözlemlerinde bu kanalların su sıkıntısı çeken Mars'lıların kutup bölgesinden su taşımak için yaptıkları düşünülüyordu. Fakat bu günlerde bu kanalların Mars'ın kendi yüzey şekilleri olduğu bilinmektedir.

    Mars'ın Deimos ve Phobos adında iki uydusuda bulunmaktadır. Bu uydular gezegenin çekim etkisine sonradan yakalanmış olan asteoritlerde olabilir.

    Mars'ın Kimlik Kartı

    Yarı Çapı3200 km
    Kütlesi0.64 x 1024 kg
    Yoğunluğu3933 gr/cm3
    Güneş'e Uzaklığı227.400.000 km
    Yüzey Sıcaklığı-25 C°
    Güneş Çevresinde Dönme Periyotu687 gün
    Kendi Ekseninde Dönme Periyotu25 saat
    Kendi Ekseninde Dönme Hızı24.13 km/sn
    Görünür Parlaklığı1.2 m
    Türkçe İsmiSavaş

    Jüpiter

    Güneş sisteminin en görkemli elemanıdır. Jüpiterde her şey büyüktür. 16 tane uydusu ile küçük bir Güneş Sistemi görünümündedir. Yarıçapı 71.942 km dir. Görüldüğü zaman normal bir dürbünle en parlak uyduları ve kendisi rahatça seçilebilir. Jüpiter'in Güneş'e olan uzaklığı 778.000.000 km dir. Küçük bir çekirdek etrafı tamamen gazdan oluşmuştur. Jüpiter'e bakıldığında 1000 km yüksekliğindeki atmosferindeki bulutlar görülür. Daha ayrıntılı incelemeler gezegen sondaları ile yapılmaktadır.

    Jüpiter ilginç olaylara sahne olmaktadır. atmosferindeki dev fırtınalar yüzyıllardır aynı şekilde devam etmekte ve gittikçe büyümektedir. Üzerindeki en belirgin fırtına "Büyük Kırmızı Leke" olarak bilinir. Bu fırtına 40.000 km uzunluğunda 14.000 km genişliğindedir. Jüpiterin uyduları içinde Ganymede 5268 km lik çapı ile merkür ve marstan büyüktür.

    Jüpiter 11.86 yılda da Güneş çevresindeki hareketini tamamlar.

    Jüpiter'in Kimlik Kartı

    Yarı Çapı71.942 km
    Kütlesi1898 x 10 24 kg
    Yoğunluğu1326 kg/m3
    Güneş'e Uzaklığı778.000.000 km
    Yüzey Sıcaklığı110 K°
    Güneş Çevresinde Dönme Periyotu11.86 gün
    Kendi Ekseninde Dönme Hızı13.07 km/sn
    Kendi Ekseninde Dönme Periyotu9.9250 *saat
    Görünür Parlaklığı-2.0 m
    Türkçe İsmiUğur

    Satürn

    Güneş sistemindeki ikinci büyük gezegendir. Satürn'e halkalı gezegende denir. Çığlak gözle görülebilen en uzak gezegdir. Satürn'ün Güneş'e olan uzaklığı 1.427.000.999 km dir. Güneş çenresindeki dolanma hareketini 29 yılda yapar. Tamamen gazdan oluşmuştur. Hafif gazlardan oluştuğundan yoğunluğu çok küçüktür. Eğer Satürn'ü koyabileceğimiz kadar büyük bir okyanusumuz olsaydı onu bu okyanusta yüzdürebilirdik. Halkalarındaki parçacıklar toz boyutlatından büyük buz bloklarına kadar değişik büyüklüktedir.

    Satürn Güneş sisteminde en çok uyduya sahip olan gezegendir. Satürn'ün en büyük uydusu olan Titan merkürden daha büyüktür. Kalın bir atmosfer tabakasına sahip olan Titan'da değişik formlarda canlı olabilmesi ihtimali vardır.

    Satürn'ün halkaları büyütme gücü büyük olan bir dürbün ile rahatlıkla seçilebilir. Gezegenin bize göre eğim açısı fazla olduğunda halkalarını görmemiz daha kolay olmaktadır.

    Satürn'ün Kimlik Kartı

    Yarı Çapı58,232 km
    Kütlesi568.46 x 10 24 kg
    Yoğunluğu687 kg/m3
    Güneş'e Uzaklığı1.433.000.000 km
    Yüzey Sıcaklığı81.1 K°
    Güneş Çevresinde Dönme Periyotu29.44 yıl
    Kendi Ekseninde Dönme Hızı9.69 km/sn
    Kendi Ekseninde Dönme Periyotu10.656 *saat
    Görünür Parlaklığı-2.0 m
    Türkçe İsmiKuşak

    Uranüs

    Uranüs 1781 yılında keşfedilmiştir. Uranüs en parlak döneminde çıplak gözle sıradan bir yıldız gibi gözlenir. Uranüs Güneş sisteminde dönme ekseni en garip olan gezegendir. Gezegn kendi ekseni etrafındaki hareketini yuvarlanarak yapar. aynı zamanda uranüsün 5 adet uydusu vardır.

    Satürn gibi bir halkaya sahiptir, fakat bu halka çok ince olduğundan iyibir teleskopla ancak gözlenebilmektedir.

    Güneşe olan uzaklığı 2.289.000.000 km ve Güneş etrafındaki periyodu 84 yıldır. Bu demektirki uranüste yaşayanlar 84 yılda bir yılbaşı kutlamaktadırlar.

    Uranüsün'ün Kimlik Kartı

    Yarı Çapı25,262 km
    Kütlesi86,832 x 10 24 kg
    Yoğunluğu1270 kg/m3
    Güneş'e Uzaklığı2,872,460,000 km
    Yüzey Sıcaklığı58.2 K°
    Güneş Çevresinde Dönme Periyotu84 yıl
    Kendi Ekseninde Dönme Hızı6.81 km/sn
    Kendi Ekseninde Dönme Periyotu17.24 *saat
    Görünür Parlaklığı5.8 m
    Türkçe İsmiGökHan

    Neptün

    Neptün Güneş sisteminde keşfi en ilginç olan gezegendir. Uranüs bulunduktan sonra üzerinde yapılan incemelerde yörüngesinin kararlı olmadığı başka bir cisim tarafından tedirgin edildiği ortaya çıkmıştır. Bu tedirginlik etkisini yaratan gezegenin koordinatları hesaplanarak teleskoplar oraya çevrilmiş ve yıldız olarak katologlara geçen Neptün'ün aslında bir gezegen olduğu anlaşılmıştır. Neptün mavi rengi ile insanı büyüler. Uranüs gibi ince bir halkası vardır. Ancak büyütme oranı iyi teleskoplar ile gözlenebilir.

    Neptün'ün yapısındaki en ilginç yanı çevresinde dolanan Triton Uydusunun ters yönde dolanmasıdır.Bir diğer ilginç olay ise Pluton gezegenin arasıra Neptün'ün yörüngesinin içinden geçerek onu en uzak gezegen yapmasıdır.

    Neptün'ün Kimlik Kartı

    Yarı Çapı24764 km
    Kütlesi102 x 10 24 kg
    Yoğunluğu1638 kg/m3
    Güneş'e Uzaklığı4,495,060,000 km
    Yüzey Sıcaklığı46.6 K°
    Güneş Çevresinde Dönme Periyotu164.7 yıl
    Kendi Ekseninde Dönme Hızı5.43 km/sn
    Kendi Ekseninde Dönme Periyotu16.11* saat
    Görünür Parlaklığı7.9 m
    Türkçe İsmiDenizHan

    Plüton

    Pluto güneş sisteminin en uzak ve hakkında en az bilgi olan sistemidir. Dev gezegenlerin arkasında kalan bu minnacık gezegen kendisini bizden ısrarla saklamaktadır. Güneşe çok uzak olduğundan çok karanlık gözükmektedir. Kendisinin yarısı büyüklüğünde bir uyduya sahiptir. Hala bir çok bilim adamı bu cismin bir gezegenmi yoksa bir asteoritmi olduğu tartışmaları yapmaktadır. Yörüngesi diğer gezegenlerin dolaştığı düzleme göre çok eğiktir. Dış merkezliği büyük olan yörüngesi sebebi ile bazen Neptün'ün yörüngesi içerisine girebilmektedir.
    Yarı Çapı1195 km
    Kütlesi0.0125 x 10 24 kg
    Yoğunluğu1.750 kg/m3
    Güneş'e Uzaklığı5,869,660,000 km
    Yüzey Sıcaklığı42.7 K°
    Güneş Çevresinde Dönme Periyotu247.6 yıl
    Kendi Ekseninde Dönme Hızı4.72 km/sn
    Kendi Ekseninde Dönme Periyotu153.29 saat
    Görünür Parlaklığı13.7 m
    Türkçe İsmiKaraHan

    Küçük Gezegenler

    Küçük gezegenlerler evrenin 5 milyar yıl önce oluşumundan arta kalan büyük kaya ve metal parçalarıdır. Jüpiter ile mars arasında bir kuşak üzerinde harektlerini sürdürürler. İçlerinde bir kaya parçasından uydu büyüklüğüne kadar parçalar vardır. Bilinen 5000 kadar küçük gezegen vardır. Bode kanununa göre Mars ile Jüpiter arasında bir gezegen daha olması gerekiyordu yapılan incelemeler sonucunda burada bir gezegen kuşağı olduğu ortaya çıkatıldı. Küçük gezegenler maden bakımından çok zengindirler. Küçükgezegenlere ileride sondalar ile gidilip maden ticareti yapılması düşünülüyor.